Vì sao vùng dưới mắt trông hõm và cách xử lý rãnh lệ (indian jureum)

Rãnh dưới mắt không phải là “nếp nhăn”. Đó là đường ranh giới nơi các mô khác nhau gặp nhau, và có một cấu trúc giữ chặt ranh giới đó.

Wong CH, Hsieh MKH, Mendelson B, Plastic and Reconstructive Surgery 2012;129(6):1392 — giải phẫu 48 nửa mặt tử thi, họ nhất quán xác nhận có một dây chằng xương–da đích thực đi thẳng từ xương hàm trên tới da. Nó đi giữa hai phần của cơ vòng mắt, bắt đầu ngay dưới mào lệ trước và chạy đại khái tới đường giữa đồng tử.

Vì dây chằng này giữ da về phía xương, nên khi mỡ hốc mắt phía trên bị đẩy ra trước và má phía dưới đi xuống thì một rãnh bị khoét ra ở giữa. Một bậc thang lồi–lõm–lồi hình thành, và khi ánh sáng chiếu chếch vào thì chỗ lõm trở thành bóng đổ.

Gần đây đã có một nghiên cứu micro-CT (11 tử thi · 22 mẫu) cho rằng dây chằng này “không phải một dây chằng riêng biệt mà là một phức hợp liền một khối với dây chằng giữ cơ vòng mắt (ORL)”, và một nghiên cứu mô học bác bỏ chính sự tồn tại của dây chằng đích thực cũng đang được trích dẫn. Tranh luận giải phẫu vẫn chưa kết thúc. Lý do chúng tôi ghi cả điều này là vì hình vẽ thường được dùng khi giải thích vùng này không phải là sự thật đã định.

Ta thường gặp lời giải thích “có tuổi thì xương quanh mắt tiêu đi nên hốc mắt rộng ra”. Tra lại tài liệu gốc thì kết quả chia rẽ theo chủng tộc.

Nghĩa là với người Hàn Quốc thì căn cứ cho lời giải thích “vì xương tiêu đi” là yếu. Vậy thì còn lại cái gì — sự thay đổi vị trí của các khoang mỡ và các yếu tố về phía da · cơ sẽ chiếm phần tương đối lớn hơn.

Điều này cũng tạo ra khác biệt trong thực hành. Nếu nguyên nhân là xương giảm đi thì đổ đầy vào sâu là câu trả lời, nhưng nếu nguyên nhân là các khoang đã dịch chuyển thì đổ đầy chỗ nào và để yên chỗ nào trở nên quan trọng hơn nhiều.

Việc vùng dưới mắt trông tối thường được chia thành bốn loại — loại sắc tố · loại mạch máu · loại cấu trúc (bóng đổ) · loại hỗn hợp. Có một nghiên cứu đã áp phân loại này vào bệnh nhân thực tế và tính ra tỷ lệ.

Huang YL, Chang SL, Ma L, Lee MC, Hu S, International Journal of Dermatology 2014;53(2):164 — 65 người(tuổi trung bình 38.9) được phân loại bằng hình ảnh chẩn đoán, siêu âm và thang đánh giá 9 mục.

Loại thuần chỉ một kiểu chỉ chiếm 22%. Vì vậy một khẳng định chắc nịch kiểu “bạn thuộc loại sắc tố nên cứ làm trắng là được” có xác suất đúng thấp về mặt thống kê. Đó là lý do trong phòng khám chúng tôi chiếu đèn từ nhiều hướng và xem riêng lúc nằm với lúc ngồi — thành phần bóng đổ thay đổi theo tư thế và ánh sáng, còn thành phần sắc tố thì không.

Chuyện độ dày của da chúng tôi cũng xin nói cho chính xác. Trong nghiên cứu sinh thiết toàn lớp 39 vị trí trên khuôn mặt của 10 đầu tử thi, nơi trung bì mỏng nhất là mi trên phía trong 0.759 mm(nơi dày nhất là phần dưới thành ngoài mũi với 1.97 mm). Với tài liệu này thì nói được đến mức “mỏng nhất trên khuôn mặt”, còn nguồn sơ cấp cho câu thường được trích dẫn “mỏng nhất trên cơ thể, 0.5 mm” thì chúng tôi không tìm thấy.

Trong các thủ thuật cho vùng này thì thứ có khối tài liệu dày nhất là axit hyaluronic. Ta hãy xem hai bản tổng hợp lớn.

Trinh LN, Grond SE, Gupta A, Facial Plastic Surgery 2022;38:228 — 23 nghiên cứu · 2,048 người(13 tiến cứu · 9 hồi cứu), theo dõi trung bình 13.7 tháng.

Puyana C & Montes JR, Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology 2025;18(11):44 — hồi cứu 155 người(tuổi trung bình 48), theo dõi trung bình 785 ngày (khoảng 26 tháng), cannula 27G 82%, trung bình 0.45 mL/một bên.

Cải thiện 1 bậc ở 105 người (68%), cải thiện 2 bậc ở 22 người (14%) — cộng lại thì 82% duy trì được trạng thái đã lên bậc. Và hiệu quả ở thời điểm 18 tháng không khác biệt về mặt thống kê so với thời điểm 6 tháng (p=0.57).

Người ta thường nói “filler thì 6 tháng đến 1 năm là hết”, nhưng ở vùng này nó còn lại lâu hơn thế. Chúng tôi cho rằng vì đây là chỗ ít cử động và chuyển hóa chậm.

Việc còn lại lâu không phải lúc nào cũng chỉ là tin vui. Thời điểm biểu hiện trung bình của biến chứng muộn được báo cáo là 16.8 tháng, và với đổi màu thì có cả ca ở tháng thứ 52. Nghĩa là đây là vùng không được đưa vào rộng rãi với giả định “đằng nào cũng sẽ hết”. Bạn cũng nên biết thêm rằng trong 23 bài của bài tổng quan y văn thì số thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên là 0 bài.

Thứ phân định kết quả nhiều nhất ở vùng này không phải sản phẩm mà là đưa vào lớp nào. Điều đó được xác nhận bằng con số.

Stagliano S và cộng sự, Applied Sciences 2021;11(23):11489 — 9 nghiên cứu · 830 người. Trên màng xương 454 người (54.7%) so với lớp nông hơn 376 người (45.4%).

Khi đặt trên màng xương thì hiện tượng ánh xanh (Tyndall) gần như bằng 0, còn ở lớp nông hơn thì vượt quá 30%.

Vì sao lại thế — đó là hiện tượng vật lý. Khi đi qua các hạt rất nhỏ thì ánh sáng xanh tán xạ nhiều hơn ánh sáng đỏ khoảng 10 lần. Vì vậy gel nằm nông dưới lớp da mỏng sẽ ánh lên hơi xanh. Đó là lý do vùng này, nơi da mỏng nhất trên khuôn mặt, đặc biệt dễ bị.

May thay có thể đảo ngược được. Có thể làm tan trong vòng 24 giờ bằng 30~75 đơn vị hyaluronidase, và vẫn có tác dụng cả sau vài năm. Nếu vừa mới xảy ra thì chỉ xoa bóp thôi cũng giải quyết được phần lớn. Đây là lý do chúng tôi ưu tiên dùng nhóm axit hyaluronic ở vùng này — đó là nhóm duy nhất có thể đưa trở lại như cũ nếu bạn không hài lòng.

Ở một nghiên cứu, chỉ đổi phác đồ thôi đã đưa Tyndall từ 17% xuống 0%. Có điều vì không có thử nghiệm nào phân bổ ngẫu nhiên lớp tiêm để so sánh, nên nói cho chính xác thì bằng chứng chỉ đi tới mức “đưa vào sâu hơn thì có lợi về mặt an toàn”, còn “nhất định phải trên màng xương” là vượt quá mức đó. Cũng có hai nghiên cứu báo cáo cải thiện 98~100% khi tiêm vào lớp nông.

Một thứ nữa hay được dùng quanh mắt là polynucleotide có nguồn gốc từ cá hồi. Chúng tôi xin ghi nguyên những gì đã xác minh.

Kim JH và cộng sự, Aesthetic Plastic Surgery 2022;46(4):1902 — 30 người đăng ký · 28 người hoàn thành, 18 tuần, đo khách quan bằng máy ảnh Antera 3D.

• Bậc nếp nhăn đuôi mắt p<0.001
• Nếp nhăn · kết cấu · lỗ chân lông · chỗ lõm · hemoglobin đều p<0.05
• Melanin không thay đổi có ý nghĩa

Việc chỉ số hemoglobin tốt lên có nghĩa là về phía quầng thâm loại mạch máu thì có chỗ để kỳ vọng, còn việc melanin giữ nguyên có nghĩa là với loại sắc tố thì không có bằng chứng. Đặt chồng lên phân loại ở trên (loại hỗn hợp 78%) thì kết luận tự nhiên là một mình PN không làm mọi quầng thâm tốt lên.

Cũng có một thử nghiệm so sánh trực tiếp với axit hyaluronic không liên kết chéo — ngẫu nhiên · mù đôi · nửa mặt, 27 người, 3 lần cách nhau 2 tuần. Ở đánh giá cải thiện chủ quan thì không có khác biệt giữa hai nhóm, còn tỷ lệ cải thiện về độ đàn hồi · độ ẩm · độ thô ráp · thể tích lỗ chân lông thì phía PN cao hơn.

Có điều chúng tôi phải nói rõ cho ngay thẳng. Bài báo thử nghiệm lâm sàng độc lập lấy chính sản phẩm polynucleotide “dành riêng cho vùng dưới mắt” làm đối tượng thì chúng tôi không tìm thấy. Nghiên cứu ở trên xem đuôi mắt (vết chân chim) chứ không đo thể tích của rãnh dưới mắt. Vì vậy chúng tôi dùng nhóm này không phải để đổ đầy rãnh mà để xử lý kết cấu và sự mỏng đi của da. Nếu bản thân sự hõm là vấn đề thì một cách tiếp cận khác mới đúng.

Phù kéo dài

Rắc rối thường gặp nhất ở vùng này không phải nốt cứng mà là phù.

Griepentrog GJ và cộng sự, American Journal of Cosmetic Surgery 2011;28(4):251 — kết quả hồi cứu 51 ca từ 4 phòng khám cho thấy 12 người (24%) bị phù quanh hốc mắt kéo dài và kéo dài trung bình 5.4 tháng. 3 trong 12 người đã cải thiện nhờ hyaluronidase.

Ở bài tổng quan y văn 2,048 người nói trên thì phù cũng chiếm 35.6% toàn bộ biến cố bất lợi, và ở tài liệu theo dõi 5 năm thì malar edema là 11%. Lý do “thêm một chút” là nguy hiểm ở vùng này nằm ở đây.

Lời giải thích “vì dẫn lưu bạch huyết bị tắc” được dùng rộng rãi, nhưng căn cứ sơ cấp của lời giải thích đó thì chúng tôi chưa thể xác nhận. Gần đây đã có một loạt ca bệnh xem giả thuyết ứ trệ tĩnh mạch bằng siêu âm.

Mạch máu

Về mặt giải phẫu thì đây chắc chắn là chỗ nguy hiểm. Jitaree B và cộng sự, Plastic and Reconstructive Surgery 2018;142(5):1153 — đo đạc trên 30 nửa mặt tử thi.

• Động mạch gần nhất với điểm ở bờ dưới rãnh lệ là nhánh mi của động mạch dưới ổ mắt, cách 2.79 ± 1.08 mm về phía ngoài · 2.88 ± 1.57 mm xuống dưới
• Ở điểm về phía góc mắt trong thì động mạch góc nằm cách 4.00 ± 2.37 mm về phía trong, và ở các mẫu này nó được xác nhận là nhánh của động mạch mắt — đó là đường giải phẫu để một cục tắc đi ngược dòng có thể tới tận võng mạc

Có điều phân bố theo vùng của các ca mù thực tế được báo cáo thì khác. Trong 48 ca mới của Beleznay K và cộng sự, Aesthetic Surgery Journal 2019;39(6):662 vốn tập hợp y văn thế giới, các vùng là mũi 56.3% · giữa hai chân mày 27.1% · trán 18.8% · rãnh mũi má 14.6%, và rãnh lệ · vùng dưới mắt không xuất hiện thành một mục riêng(mi trên 1 ca, má 2 ca). Ở hai bài tổng quan y văn nói trên (2,048 người · 830 người) thì tắc mạch và mù cũng là 0 ca.

Không được đọc điều này thành “dưới mắt là an toàn”. Cái không được báo cáo và cái không xảy ra là khác nhau, còn đường giải phẫu thì có thật. Cách nói chính xác là “nguy cơ giải phẫu là rõ ràng, nhưng các ca mù được báo cáo đến nay tập trung ở mũi · giữa hai chân mày · trán · rãnh mũi má”.

Vón cục

Bất thường đường viền · nốt cứng ở tài liệu 2,048 người là 7.57%(117/1,545), và chênh lệch giữa các nghiên cứu là lớn (33% ở nghiên cứu dùng sản phẩm có hạt lớn). Tỷ lệ cần đến hyaluronidase là 5.18%. Lựa chọn sản phẩm và lượng dùng làm thay đổi con số này rất nhiều.

Trình tự chúng tôi làm trong phòng khám thì đơn giản.

1. Chúng tôi xem trong khi đổi ánh sáng. Cái thay đổi theo tư thế và ánh sáng là thành phần bóng đổ, cái không thay đổi là thành phần sắc tố
2. Chúng tôi phân biệt là mỡ bị đẩy ra hay là vùng đó bị hõm. Nếu phần bị đẩy ra mới là vấn đề chính thì đổ đầy không giải quyết được, mà ngược lại có thể trông sưng hơn
3. Chúng tôi bắt đầu với lượng ít. Lượng dùng trung bình là 0.45~0.47 mL một bên, và ở vùng này nó còn lại lâu
4. Chúng tôi dùng vật liệu đảo ngược được trước

Rãnh mũi má thì chúng tôi đã ghi ở Lý do thật sự khiến rãnh mũi má sâu đi và cách cải thiện, còn khác biệt giữa filler và booster thì ở Filler và booster khác nhau ở chỗ nào.

Bài viết này do Bác sĩ Lee Chi-Hak, giám đốc y khoa Phòng khám Miso tại Daegu, Hàn Quốc biên soạn và rà soát. Các nghiên cứu được trích dẫn trong bài đều được ghi kèm cả thiết kế, quy mô lẫn giới hạn mà chính tác giả đã nêu, và những mục chúng tôi không tìm được tài liệu thì được ghi là không tìm được.